' ...

 

 دکتر فاطمی در خانواده ای سنتی زاده شد ،  در جوانی به روزنامه نگاری روی آورد ،  در اواخر دوران رضا شاه به زندان رفت ،  و بارفتن رضا شاه و اشغال ایران از سوی متفقین از زندان رها یافت . در سیاست  نو آور و در نوشتن و گفتار بی پروا بودفرازهایی از زندگانی سیاسی و اندیشه های برجسته وی آموزنده و ارزشمند است  :

 

۱- در سال ۱۳۲۲ ،  در "جبهه مطبوعات آزادی " که  از سوی گروهی از نشریات میانه‌رو و چپ و حزب توده شکل گرفته بود شرکت  کرد ،  یک سال بعد ،  در سال ۱۳۲۳ ،  بر سر تقاضای اتحاد جماهیر شوروی از نفت شمال، بین حسین فاطمی و اعضای توده‌ای جبهه اختلاف‌نظر شدید به وجود آمد، فاطمی از جبهه جدا شد و از آن تاریخ روزنامه‌های حزب توده تا سال‌ها به فاطمی می‌تاختند.

 

۲- فاطمی طرح «جمهوری»  را به عنوان ساختار فرمان روایی در ایران مطرح کرد ،  چه زمانی که نماینده مجلس بود و چه هنگامی که در کابینه دکتر مصدق به عنوان وزیر امور خارجه حضور داشت  یک جمهوری خواه پی گیر و استوار بود  [۱] . فاطمی و دکتر علی شایگان از چهره‌های برجسته جناح چپ دولت مصدق و هر دو جمهوری خواه بودند .

 

۳- دکتر فاطمی ضد سلطنت بود . در سال ۱۳۲۰ با محمد مسعود آشنا شد . مسعود  تأثیر زیادی در گام‌های بعدی فاطمی گذاشت. در دهه ۲۰ روزنامه ی «باختر» سرسخت‌ترین منتقد حکومت پهلوی بود و حملات تند فاطمی به پهلوی‌ها تا ۱۲ سال بعد ادامه یافت  . در نوشته "فاطمی به روايت اسناد سيا" از "شیرین کریمی" به کینه توزی دربار ،  اشرف پهلوی و محمد رضا شاه اشاراتی می کند . [۲]

 

۴- به ادعای دکتر  مصدق، طرح " ملی شدن نفت " پیشنهاد حسین فاطمی بود. سپس دکتر مصدق استقبال و بی گیری می کند . در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ دو حادثه اتفاق می افتد ؛ نخست  طرح ملی‌شدن صنعت نفت ایران به تصویب مجلس شانزدهم می رسد ، سپس در مجلس ، پیشنهاد نخست‌وزیری مصدق مطرح می شود و ایشان می پذیرد . دکتر مصدق اجرای قانون ملی‌شدن صنعت نفت را در رأس برنامه‌های خود قرار می دهد . فاطمی  به‌عنوان معاون سیاسی و پارلمانی انتخاب می شود که با یاری مصدق طرح " ملی شدن نفت " را به پیش ببرد . فاطمی به‌عنوان سخنگوی دولت هر روز کنفرانس مطبوعاتی داشت و همچنین سرمقاله‌های «باختر امروز» را برای روشن شدن این طرح می‌نوشت ،  تا تشنج ایجاد شده توسط  دربار و هم سویان  شاه را کاهش دهد . پس از تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت ایران، شرکت نفت ایران و انگلیس از دولت مصدق نزد دادگاه بین‌المللی لاهه شکایت کرد. مقابله عملی و قلمی فاطمی در برابر فشار انگلیس در فضای بین‌المللی موثر واقع شد .

 

۵- در ۲۵ بهمن ۱۳۳۰ ،  فاطمی ، در حین سخنرانی بر مزار محمد مسعود (واقع در گورستان ظهیرالدوله) توسط محمدمهدی عبدخدایی  عضو جمعیت فدائیان اسلام ترور شد که نافرجام ماند و گلوله به قلب او آسیبی نرساند .   سپس عبدخدایی دبیرکل جمعیت فدائیان اسلام و  از یاران خمینی شد  و در گفتگویی -در سال پیش - ضمن تمجید از نواب صفوی گفت : " به پیشنهاد نواب صفوی این کار را کردم ... و اگر دو باره به گذشته بر گردم حسین فاطمی را ترور می کنم ".  [۳]

 

۶- یکی از دلایل کودتا ی ۳۲ ،  اندیشه های سر سختانه ی فاطمی در حذف سلطنت بود  و نیز با انحلال مجلس در تیرماه ۱۳۳۲ زمینه برای انجام کودتا فراهم شد،  و در شب ۲۴ مرداد ۱۳۳۲ کودتای نظامی توسط افسران و گارد شاهنشاهی اجرا شد، در همان شب حسین فاطمی دستگیر  و در نیمه شب فرمان عزل مصدق و نصب زاهدی در مقام نخست‌وزیری به مصدق ابلاغ شد . اما مصدق، نصیری و سربازان گارد سلطنتی را توقیف کرد و در پی آن ،  شاه کشور را به قصد بغداد ترک کرد، حسین فاطمی همان شب آزاد شد و در سه روز منتهی به کودتا در مقالات تندش مخالفت صریح و قطعی خود را با شاه اعلام کرد و با قاطعیت از حذف شاه و خاندان پهلوی نوشت. در صبح روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ گروهی از اراذل و اوباش دفتر روزنامه «باختر امروز» را تخریب کردند. کودتاچیان پیروز مأموریت داشتند که هرجا فاطمی را دیدند، بکشند. دوره سخت اختفای فاطمی از ۲۸ مرداد تا ۶ اسفند ۱۳۳۲ طول کشید[۲].

 

۷-دربار و شاه ، دبیر سفارت انگلیس ، و کرمیت روز ولت خوا هان اعدام دکتر فاطمی بودند : سام فال( Sam Falle) دبیر سفارت انگلیس در تهران در زمان کودتا می‌نویسد «... اعدام برای فاطمی، اگر دستگیر شود، بهترین راه حل است . تا زمانی که اینگونه افراد زنده هستند و در ایران به سر می‌برند، همیشه خطر ضد کودتا وجود دارد، شدت عمل ضروری است…»[۴] . 

 

کرمیت روزولت در اول شهریور پس از کودتا به ایران می‌رود و می نویسد : «پس از برگزاری تشریفات،  اولین عبارتی که شاه با لحن رسمی ادا کرد این بود: «من تختم را مدیون خدا و ملتم و ارتشم و شما هستم» … و «روزولت» موضوع سرنوشت دکتر فاطمی را می پرسد ...شاه می گوید ؛  او هنوز دستگیر نشده ولی به زودی او را پیدا می‌کنند. فاطمی، بیش ازهمه ناسزاگویی کرد.... او، پس از دستگیری، اعدام خواهد شد.»[۵ ]

 

اندیشه های دکتر فاطمی ،  در سپهر سیاست ایران ارزشمند است ، از وی بیاموزیم و یادش را گرامی داریم . 

 

rezaalavim@yahoo.com

 

============

پی نوشت :

۱- http://tarikhirani.ir/fa/news/7303/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%DB%B2%DB%B8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF

 

۲- https://web.archive.org/web/20180418224256/http://sharghdaily.ir/News/145680/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D9%8A%D8%A7-

 

۳- سید حسین فاطمی و تحولات سیاسی ایران - رزا ناظمی -اگاه-۱۳۸۷- فصل سوم ترور فاطمی

 

۴- گزارش سام فال عضو سفارت انگلستان در بیروت به وزارت خارجه در سی سپتامبر ۱۹۵۳

 

۵- کرمیت روزولت ضد کودتا، ص ۲۰۱–۲۰۰

 

اشتراک در شبکه های اجتماعی